Tắt Quảng Cáo [X]
Thao tác lập luận khoa học khi làm tập làm văn | Bụi phấn - Diễn đàn dạy và học
Thao tác lập luận khoa học khi làm tập làm văn

Thảo luận trong 'Trao đổi, thảo luận' bắt đầu bởi Hoài An, 10/8/15.

Lượt xem: 127

  1. Hoài An Điều hành viên

    Thầy Phan Văn Nghiêm - giáo viên Trường THPT chuyên Hoàng Lê Kha (Tây Ninh) - cho rằng: Rèn luyện thao tác lập luận cần phải được tiến hành trong mọi tình huống sư phạm, không chỉ trong các tiết luyện tập, các bài viết mà cả trong tiết đọc văn, hay khi học sinh phát biểu trên lớp, trả bài cũ…

    Giáo viên cần giúp học sinh nắm vững quy trình của các thao tác lập luận và hình thành các kỹ năng.

    Thao tác bác bỏ

    Đề cập đến việc rèn luyện tư duy khoa học cho học sinh ở hai thao tác lập luận: Bác bỏ và bình luận, thầy Phan Huy Nghiêm làm rõ:

    Bác bỏ là dùng các lý lẽ, dẫn chứng để phủ định tính chân thực của các luận điểm, luận cứ và cách lập luận sai. Từ đó để khẳng định những luận điểm và cách lập luận đúng.

    Trong thao tác lập luận bác bỏ, biểu hiện của tư duy khoa học trước tiên là nhận ra vấn đề có sai không? Và sai ở cấp độ nào: Luận điểm, luận cứ hay cách lập luận?

    Trong cuộc sống có rất nhiều tình huống và vô cùng đa dạng những cái sai. Có những luận điểm có thể rất logic kể cả trong luận cứ và cách lập luận nhưng xét kỹ thì mâu thuẫn và tỏ ra không ổn.

    Thầy Nghiêm ví dụ những lập luận sau: Ông ấy là người thích vui vẻ. Uống rượu thì vui vẻ, nên ông ấy thường xuyên uống rượu.

    Đã là con người thì đều có sai lầm. Anh ta là một con người, nên sai lầm của anh ta là một điều tất nhiên.

    Loài bò sát thì có máu lạnh, những kẻ có máu lạnh cũng giống như loài bò sát vậy.

    Qua các bài tập nhỏ này giáo viên giúp học sinh phát hiện ra cái sai và đó cũng là tập cho các em bước vào bài học vỡ lòng làm “Luật sư cuộc đời”.

    Tuy nhiên, thầy Nghiêm cũng lưu ý: Chân lý bao giờ cũng là cụ thể, luôn thay đổi trong những hoàn cảnh, tình huống khác nhau. Tư duy khoa học của học sinh sẽ bộc lộ trong việc khám phá chân lý trong những hoàn cảnh, tình huống ấy. Vì vậy cũng cần để cho học sinh thử thách trí tuệ của mình trong việc tìm đến chân lý cụ thể.

    Ví dụ ở bài tập sau. Nhiều người cho rằng thật thà là dại dột. Trong lúc đó tục ngữ ta lại có câu: “Thật thà là cha quỷ quái”. Ý kiến anh/ chị thế nào?

    Cần có nhiều bài tập cho học sinh luyện tập bác bỏ. Các đề bài nghị luận xã hội là mảnh đất màu mỡ. Trong các vấn đề xã hội cần lưu ý học sinh lật đi, lật lại vấn đề, xem xét soi chiếu từ nhiều góc độ, khía cạch khác nhau. Điều quan trọng là để cho các em bộc lộ quan điểm cá nhân của mình về các vấn đề đời sống.

    Ví dụ: Lòng dũng cảm, dám xả thân là một hành động đáng được ca ngợi, tôn vinh. Nhưng xả thân bất chấp hoàn cảnh, tình huống có đáng ca ngợi không?

    Thao tác bình luận

    Theo thầy Nghiêm, bác bỏ là thao tác lập luận rất gần với bình luận. Bình luận là bàn bạc, đánh giá về sự đúng- sai, thật- giả, hay-dở, lợi- hại…của các hiện tượng, sự vật, chủ trương, tư tưởng, hành vi…của con người, xã hội. Trước mọi vấn đề, hiện tượng trong đời sống xã hội chúng ta đều có nhu cầu bộc lộ quan điểm, chính kiến, bình luận về nó.

    Để bàn bạc, đánh giá về một hiện tượng sự vật thì người bình luận phải hiểu thấu đáo về đối tượng bình luận. Không hiểu về nó thì bàn bạc, đánh giá hời hợt, phiến diện, có khi sai lệch. Vấn đề bình luận cần được nhìn nhận từ nhiều góc độ.

    Chẳng hạn đề bài sau: Anh/ chị hãy bình luận về hiện tượng thần tượng của giới trẻ hiện nay.

    Thầy Nghiêm phân tích cụ thể đề bài này như sau: “Thần tượng” là một hiện tượng xã hội có ý nghĩa lịch sử, ý nghĩa tư tưởng, văn hóa…Trong bản chất thể hiện tình cảm của đám đông với một cá nhân- sự tôn thờ và hành động- bắt chước theo thần tượng.

    Xét ở phương diện lịch sử, chúng ta thấy thời nào cũng có thần tượng. Thời trung cổ đó là những bậc thánh, những kẻ tuẫn tiết,tử vì đạo. Trong xã hội phong kiến là những kẻ trung thần. Và tùy theo thời kỳ mà nó thay đổi, biến chuyển.

    Hoàn cảnh chiến tranh, thần tượng là những bậc anh hùng ái quốc, dám xả thân cho tổ quốc. Chuẩn mực là sự hy sinh.

    Nhưng thời bình thần tượng gắn với tài năng, sự thành đạt trong một lĩnh vực nào đấy như khoa học, kinh doanh hay thành công trên con đường nghệ thuật: ca nhạc, điện ảnh, tạo mẫu hoặc thể thao…Loại thần tượng này thiên về sự hưởng thụ.

    Vì thế, một điều dễ hiểu là hiện nay giới trẻ có xu hướng là tìm cho mình các thần tượng là ca sĩ, diễn viên, người mẫu, cầu thủ…

    Thần tượng còn gắn với tâm lý lứa tuổi. Lúc còn bé trong gia đình bố mẹ là thần tượng. Là học sinh, thầy cô giáo là thần tượng. Và lúc ra ngoài đời thần tượng càng lớn lao, đa dạng hơn.

    Xét ở phương diện văn hóa, thần tượng có tính chất trào lưu. Đó như một thứ “mốt”. Giới trẻ hiện nay không thủy chung với một thần tượng. Các thần tượng nhanh chóng hết thời và sụp đổ để nhường chỗ cho các thần tượng khác với trào lưu, xu hướng mới.

    Thần tượng phản ánh thị hiếu thẩm mỹ, trình độ văn hóa, cá tính của mỗi người. Kẻ tôn thờ tài năng, kẻ tôn thờ cái dáng vóc bề ngoài. Kẻ thích, bị cuốn hút bởi sự lịch lãm, tinh tế và sự hiểu biết sâu rộng của thần tượng, kẻ si mê chỉ bởi cách ăn mặc, đầu tóc của thần tượng…

    Thần tượng còn được nhìn trong chiều sâu là ý thức xã hội. Trong xã hội cũ, khi mà cái tôi cá nhân bị kìm hãm thì thần tượng thường đơn nhất, có tính chất bao trùm bền vững. Giữa cá nhân thần tượng và đám đông có khoảng cách của sự chiêm ngưỡng.

    Nhưng trong xã hội dân chủ, cái tôi được giải phóng thì thần tượng lại đa dạng, gần gũi cụ thể hơn và cũng nhất thời hơn. Thời đại dân chủ tạo điều kiện cho sự khẳng định con người cá nhân, tôn trọng và phát triển cá tính. Thần tượng là cái khuôn mẫu lý tưởng để cá nhân hướng tới, tìm thấy mình trong đó.

    "Rõ ràng vấn đề bình luận cần được mổ xẻ và nhìn nhận từ nhiều góc độ, đòi hỏi người viết có tầm hiểu biết sâu rộng" - thầy Nghiêm cho biết.

    Tuy nhiên, với đề bài này không chỉ dừng lại ở đấy. Các thao tác phân tích, giải thích chỉ là cơ sở cho bình luận - tức chuẩn bị cho sự đánh giá, bàn bạc tiếp theo. Cần nhìn nhận cả mặt trái của vấn đề.

    Trong thời đại ngày nay với xu hướng cởi mở dân chủ, tôn trọng và tạo điều kiện cho sự phát triển cá tính khi hướng tới thần tượng của mình. Nhưng cái gì cũng có hai mặt. Đấy là khi tôn thờ thần tượng thì cũng dễ trở thành một thứ nô lệ của thần tượng.

    Và như vậy cá nhân mình chỉ là cái bóng mờ nhạt của thần tượng. Điều đó đi ngược lại với mục tiêu khẳng định cá nhân, trở thành một thứ “Ngu tín” thời hiện đại. Từ đó học sinh có thể bàn rộng về mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng.
    Nguồn: giaoducthoidai.vn
    Đang tải...

  2. Bình luận bằng Facebook

Chia sẻ trang này