Ôn tập thi tốt nghiệp THPT quốc gia: Các bước đọc hiểu văn bản

Thảo luận trong 'Trao đổi, thảo luận' bắt đầu bởi Hoài An, 1/12/14.

Lượt xem: 205

  1. Hoài An Điều hành viên

    GD&TĐ - Dưới đây là đề cương tài liệu ôn tập thi tốt nghiệp THPT quốc gia môn Ngữ văn - nội dung các bước đọc hiểu văn bản của Sở GD&ĐT Tuyên Quang.


    I. Các bước đọc hiểu văn bản

    1. Xác định đặc điểm, thể loại, nội dung văn bản.

    2. Các thao tác, phương thức biểu đạt được sử dụng trong văn bản.

    3. Các phương tiện ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản.

    + Chữ viết, ngữ âm.

    + Từ ngữ

    + Cú pháp

    + Các biện pháp tu từ.

    + Bố cục.

    II. Nội dung kiến thức

    1. Các kiến thức về từ: từ đơn; từ ghép; từ láy...

    1.1. Các lớp từ

    a. Từ xét về cấu tạo: Nắm được đặc điểm các từ : từ đơn, từ láy, từ ghép.

    - Từ đơn:

    + Khái niệm: là từ chỉ gồm một tiếng có nghĩa tạo thành.

    + Vai trò; dùng để tạo từ ghép, từ láy làm cho vốn từ thêm phong phú.

    - Từ ghép:

    + Khái niệm: là những từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa.

    + Tác dụng: dùng định danh sự vật, hiện tượng hoặc dùng để nêu đặc điểm tính chất trạng thái của sự vật.

    - Từ láy:

    + Khái niệm: là những từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng.

    + Vai trò: tạo nên những từ tượng thanh, tượng hình trong miêu tả, thơ ca... có tác dụng gợi hình gợi cảm.

    b. Từ xét về nguồn gốc

    - Từ mượn: gồm từ Hán Việt ( là những từ gốc Hán được phát âm theo cách của người Việt )và từ mượn các nước khác ( ấn Âu ).

    - Từ địa phương ( phương ngữ ): là từ dùng ở một địa phương nào đó ( có từ toàn dân tương ứng ).

    - Biệt ngữ xã hội: là từ được dùng trong một tầng lớp xã hội nhất định.

    c. Từ xét về nghĩa

    - Nghĩa của từ: là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt động , quan hệ..) mà từ biểu thị.

    - Từ nhiều nghĩa: là từ mang sắc thái ý nghĩa khác nhau do hiện tượng chuyển nghĩa.

    - Hiện tượng chuyển nghĩa của từ:

    * Các loại từ xét về nghĩa:

    - Từ đồng nghĩa: là những từ có nghĩa tương tự nhau.

    - Từ trái nghĩa: là những từ có nghĩa trái ngược nhau.

    - Từ đồng âm: là những từ có âm giống nhau nhưng nghĩa khác xa nhau.

    * Cấp độ khái quát nghĩa của từ: là nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn ( khái quát hơn ) hay hẹp hơn ( cụ thể hơn ) nghĩa của từ ngữ khác.

    * Trường từ vựng: là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.

    * Từ có nghĩa gợi liên tưởng:

    - Từ tượng hình: là từ gợi tả dáng vẻ, hình ảnh trạng thái của sự vật.

    - Từ tượng thanh: là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên hoặc của con người.

    1.2. Phát triển và mở rộng vốn từ ngữ

    - Sự phát triển của từ vựng diễn ra theo 2 cách:

    + Phát triển nghĩa của từ ngữ: trong quá trình sử dụng từ ngữ người ta có thể gán thêm cho từ một nghĩa mới làm cho một từ có thể có nhiều nghĩa, tăng khả năng diễn đạt của ngôn ngữ.

    + Phát triển số lượng các từ ngữ: là cách thức mượn từ ngữ nước ngoài ( chủ yếu là từ Hán Việt ) để làm tăng số lượng từ.

    - Các cách phát triển và mở rộng vốn từ:

    + Tạo thêm từ ngữ mới bằng cách ghép các từ đã có sẵn thành những từ mang nét nghĩa mới hoàn toàn, ví dụ như: kinh tế tri thức, điên thoại di động, công viên nước...

    + Mượn từ của tiếng nước ngoài:

    1.3. Trau dồi vốn từ: là cách thức bổ sung vốn từ và biết cách lựa chọn ngôn ngữ trong giao tiếp để đạt hiệu quả cao.

    1.4. Phân loại từ tiếng Việt

    - Danh từ: là những từ chỉ người, vật, khái niệm; thường dùng làm chủ ngữ trong câu.

    - Động từ: là những từ dùng chỉ trạng thái, hành động của sự vật, thường dùng làm vị ngữ trong câu.

    - Tính từ: là những từ chỉ đắc điểm, tính chất của sự vật, hành động trạng thái, có thể làm chủ ngữ hoặc vị ngữ trong câu.

    - Đại từ: là những từ dùng để trỏ người, sự vật, hoạt động tính chất được nói đến trong một ngữ cảnh nhất định của lời nói hoặc dùng để hỏi.

    - Lượng từ: là những từ chỉ lượng ít hay nhiều của sự vật.

    - Chỉ từ: là những từ dùng để trỏ vào sự vật, nhằm xác định vị trí cảu sự vật trong không gian hoặc thời gian.

    - Quan hệ từ: là những từ dùng để biểu thị các ý nghĩa quan hệ như sở hữu, so sánh, nhân quả... giữa các bộ phận của câu hay giữa các câu với câu trong đoạn văn.

    - Trợ từ: là những từ chuyên đi kèm một từ ngữ trong câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ đánh giá sự vật, sự việc được nói đến ở từ ngữ đó.

    - Thán từ: là những từ dùng để bộc lộ cảm xúc tình cảm cảu người nói hoặc dùng để gọi, đáp.

    - Tình thái từ: là những từ thêm vào câu để cấu tạo câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm thán và để biểu thị sắc thái tình cảm của người nói.

    2. Các kiến thức về câu: câu đơn, câu ghép...

    2.1. Câu và các thành phần câu

    a. Các thành phần câu

    - Thành phần chính:

    + Chủ ngữ:

    Khái niệm: là thành phần chính của câu nêu tên sự vật hiện tượng cso hành động đặmc điểm trạng thái được miêu tả ở vị ngữ.

    Đặc điểm và khả năng hoạt động: CN thường làm thành phần chính đứng ở vị trí trước vị ngữ trong câu; thường có cấu tạo là một danh từ, một cụm danh từ, có khi là một động từ hoặc 1 tính từ.

    + Vị ngữ: là thành phần chính cảu câu có khả năng kết hợp với các phó từ chỉ quan hệ thời gian trả lời cho câu hỏi làm gì, tại sao, như thế nào..

    - Thành phần phụ:

    + Trạng ngữ: là thành phần nhằm xác định thêm thời gian ,nơi chốn, nguyên nhân, mục đích, cách thức... diễn ra sự việc nêu trong câu.

    + Thành phần biệt lập: là thành phần không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu ( tình thái, cảm thán, gọi - đáp, phụ chú ), bao gồm:

    Phần phụ tình thái: dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu

    Phần phụ cảm thán: được dùgn để bộc lộ tâm lí của người nói ( vui, buồn, mừng, giận...).

    Thành phần phụ chú:được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu. Thành phần phụ chú thường được đặt giữa hai đáu gạch ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn hoặc giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy. Nhiều khi thành phần phụ chú còn được đặt sau dấu hai chấm.

    Thành phần gọi đáp: được dùng để toạ lập hoặc duy trì mối quan hệ giao tiếp.

    + Khởi ngữ: là thành phần câu đứng trước chủ ngữ để nêu lên đề tài được nói đến trong câu.

    2.2. Phân loại câu

    a. Câu theo cấu tạo ngữ pháp: Câu đơn, câu ghép.

    b. Câu phân loại theo mục đích nói


    Các kiểu câu


    Khái niệm


    Ví dụ


    Câu trần thuật


    được dùng để miêu tả, kể, nhận xét sự vật. Cuối câu trần thuật người viết đặt dấu chấm.


    - Sau cơn mưa rào, lúa vươn lên bát ngát một màu xanh mỡ màng.


    Câu nghi vấn


    được dùng trước hết với mục đích nêu lên điều chưa rõ (chưa biết còn hoài nghi) và cần được giải đáp. Cuối câu nghi vấn, người viết dùng dấu chấm ?




    Tre xanh

    Xanh tự bao giờ?

    Chuyện ngày xưa đã có bờ tre xanh

    Thân gầy guộc, lá mong manh

    Mà sao nên luỹ nên thành tre ơi?


    Câu cầu khiến


    Là câu dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo...đối với người tiếp nhận lời. Câu cầu khiến thường được dùng như những từ ngữ: hãy, đừng, chớ, thôi, nào....Cuối câu cầu khiến người viết đặt dấu chấm hay dấu chấm than.


    - Hãy đóng cửa lại.

    - Không được hút thuốc lá ở những nơi công cộng

    - Các cháu hãy xứng đáng

    Cháu Bác Hồ Chí Minh


    Câu cảm thán


    Dùng để bộc lộ trạng thái, cảm xúc của người nói ...





    3. Các biện pháp tu từ và các biện pháp nghệ thuật khác

    - So sánh: là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

    - Nhân hoá: là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật ...bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người, làm cho thế giới loài vật trở nên gần gũi.

    - Ẩn dụ: là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật hiện tượng khác áo nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt.

    - Hoán dụ: là cách gọi tên sự vật này bằng tên sự vật khác có quan hệ nhất định.

    - Nói quá: là gọi tả con vật cây cối đồ vật ... bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người, làm cho thế giới loài vật trở nên gần gũi.

    - Nói giảm, nói tránh:là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển tránh gây cảm giácquá đau buồn, ghê sợ, nặng nề, tránh thô tục, thiếu lịch sự.

    - Liệt kê: là cchs sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại để diễn tả được đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực tế, tư tưởng tình cảm.

    - Điệp ngữ: là biện pháp lặp lại từ ngữ 9 hoặc cả câu ) để làm nổi bật ý, gây xúc động mạnh.

    - Chơi chữ: là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước..., làm câu văn hấp dẫn và thú vị.

    4. Đặc điểm diễn đạt và chức năng của các phong cách ngôn ngữ

    4.1. Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

    - Khái niệm, phạm vi sử dụng: Là phong cách ngôn ngữ hằng ngày, mang tính chất tự nhiên, thoải mái và sinh động, ít trau truốt

    - Phân loại: VB nói; VB viết

    - Đặc điểm: Tính cá thể; Tính sinh động, cụ thể; Tính cảm xúc.

    4.2. Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

    - Khái niệm, phạm vi sử dụng: Là phong cách ngôn ngữ dùng trong các văn bản thuộc lĩnh vực văn chương.

    - Phân loại: Tự sự; Trữ tình; Kịch

    - Đặc điểm: Tính thẩm mỹ; Tính đa nghĩa; Dấu ấn riêng của tác giả.

    4.3. Phong cách ngôn ngữ báo chí

    - Khái niệm, phạm vi sử dụng: Là phong cách ngôn ngữ dùng trong báo chí, thông báo tin tức thời sự

    - Phân loại: Bản tin; Phóng sự; Tiểu phẩm

    - Đặc điểm: Tính thông tin thời sự; Tính ngắn gọn; Tính sinh động, hấp dẫn.

    4.4. Phong cách ngôn ngữ chính luận

    - Khái niệm, phạm vi sử dụng: Là phong cách ngôn ngữ dùng trong các văn bản trực tiếp bày tỏ tư tưởng, lập trường, thái độ đối với những vấn đề thiết thực, nóng bỏng của đời sống, chính trị - xã hội.

    - Phân loai: Tuyên ngôn, lời kêu gọi, bài xã luận...

    - Đặc điểm:

    + Tính công khai về chính kiến, lập trường, tư tưởng chính trị

    + Tính chặt chẽ trong lập luận

    + Tính truyền cảm mạnh mẽ

    4.5. Phong cách ngôn ngữ khoa hoc

    - Khái niệm, phạm vi sử dụng: Là phong cách ngôn ngữ dùng trong các văn bản thuộc lĩnh vực khoa học – công nghệ

    - Phân loại:

    + Văn bản khoa học chuyên sâu

    + Văn bản khoa học giáo khoa

    + Văn bản khoa học phổ cập

    - Đặc điểm:

    + Tính khái quát, trừu tượng

    + Tính lí trí, logic

    + Tính khách quan, phi cá thể.

    4.6. Phong cách ngôn ngữ hành chính

    - Khái niệm và phạm vi sử dụng: Là phong cách ngôn ngữ dùng trong các văn bản thuộc lĩnh vực giao tiếp điều hành và quản lí xã hội.

    - Phân loại:

    + Văn bản quy phạm pháp luật

    + Văn bản hội nghị

    + Văn bản thủ tục hành chính

    - Đặc điểm:

    + Tính khuôn mẫu

    + Tính minh xác

    + Tính công vụ

    5. Các kiểu văn bản


    Kiểu văn bản


    Phương thức biểu đạt


    Ví dụ


    Văn bản tự sự


    - Trình bày các sự việc (sự kiện) có quan hệ nhân quả dẫn đến kết quả.

    - Múc đích: biểu hiện con người, quy luật đời sống, bày tỏ thái độ.


    - Bản tin báo chí

    - Bản tường thuật, tường trình

    - Tác phẩm văn học nghệ thuật (truyện, tiểu thuyết)


    Văn bản miêu tả


    - Tái hiện các tính chất, thuộc tính sự vật, hiện tượng, giúp con người cảm nhận và hiểu được chúng.


    - Văn tả cảnh, tả người, vật...

    - Đoạn văn miêu tả trong tác phẩm tự sự.


    Văn biểu cảm


    - Bày tỏ trực tiếp hoặc gián tiếp tình cảm, cảm xúc của con người trước những vấn đề tự nhiên, xã hội, sự vật...


    - Điện mừng, thăm hỏi, chia buồn

    - Tác phẩm văn học: thơ trữ tình, tuỳ bút.


    Văn thuyết minh


    Trình bày thuộc tính, cấu tạo, nguyên nhân, kết quả có ích hoặc có hại của sự vật hiện tượng, để người đọc có tri thức và có thái độ đúng đắn với chúng.


    - Thuyết minh sản phẩm

    - Giới thiệu di tích, thắng cảnh, nhân vật

    - Trình bày tri thức và phương pháp trong khoa học.


    Văn bản nghị luận


    - Trình bày tư tưởng, chủ trương quan điểm của con người đối với tự nhiên, xã hội, qua các luận điểm, luận cứ và lập luận thuyết phục.


    - Cáo, hịch, chiếu, biểu.

    - Xã luận, bình luận, lời kêu gọi.

    - Sách lí luận.

    - Tranh luận về một vấn đề trính trị, xã hội, văn hoá.


    Văn bản điều hành


    - Trình bày theo mẫu chung và chịu trách nhiệm về pháp lí các ý kiến, nguyện vọng của cá nhân, tập thể đối với cơ quan quản lí.


    - Đơn từ

    - Báo cáo

    - Đề nghị.
    Nguồn: giaoducthoidai.vn
    Last edited by a moderator: 1/12/14
    Đang tải...

  2. Bình luận bằng Facebook

Chia sẻ trang này